DDPS

„Nie możesz zatrzymać żadnego dnia, ale możesz go nie stracić.”

Artykuły

„O starości”

Opublikowano: 31.08.2008 | Autor: Sławomir Łuszcz

Według Jeana Vaniera można "starzeć się z trwogą i goryczą" lub "poszukać młodości w każdym wieku". Pierwsi stale tkwią w przeszłości, krytykują i narzekają na wszystko. Pozostają samotni w swym smutku. Drudzy, akceptując swój wiek, są otwarci na świat i tolerancyjni wobec innych.

Lęk przed starością jest silniejszy w miastach niż na wsi. Ten lęk sprzyja uruchomieniu postaw. Pierwsza - to życzeniowy, przesadnie optymistyczny obraz własnej starości widzianej jako okres wszechstronnej aktywności i faza pełnej samorealizacji. Druga postawa - zadaniowa – to chęć przygotowania się i zapewnienia sobie dobrej starości. Dopóki czujemy się silni i sprawni, (najczęściej mając 25-35 lat), gromadzimy zasoby materialne. Po 45 roku życia chcemy zapewnić sobie życzliwość i opiekę ze strony otoczenia. Badania Marii Susułowskiej wskazują, że kobiety są bardziej skłonne przyznać się, iż wiek upoważnia je do oczekiwania dodatkowych ulg i szacunku. Mężczyźni twierdzą, że taka zmiana oczekiwań byłaby dowodem zniedołężnienia i bezradności wobec własnej starości. Kobiety łatwiej przystosowują się do emerytury niż mężczyźni. Jako żony, matki i panie domu mają pozycję społeczną, której nie tracą po ukończeniu pracy. Dla mężczyzn wykonywany zawód jest wyznacznikiem statusu. Dlatego mężczyznom częściej zdarzają się załamania po przejściu na emeryturę1. Powyższy wywód daje nam obraz, że do starości powinniśmy się przygotować i oprócz zapewnienia sobie środków do życia, przygotować się psychicznie na szerokie zmiany, jakie nam przyniesie starość.

Starość nie jest chorobą, ale niesie ze sobą choroby - z tego twierdzenia wynikają problemy nie tylko zdrowotne, ale społeczne i polityczne. Umowny początek starości jest często utożsamiany w Polsce z wiekiem emerytalnym, ponieważ wiek przejścia na emeryturę mężczyzn i kobiet jest różny, GUS przyjmuje w swoich opracowaniach demograficznych jako początek starości kobiet 60 lat, zaś mężczyzn wiek 65 lat. Takie rozróżnienie jest nieuzasadnione z biologicznego punktu widzenia i nie powinno być stosowane do oceny problemu ochrony zdrowia. Klasyfikacja Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) uwzględnia podział na trzy podokresy :

  • wiek podeszły: od 65 do 75 roku życia;
  • starczy: od 75 do 90 roku życia;
  • sędziwy: powyżej 90 roku życia2.

Podstawowe problemy mają związek z codziennymi czynnościami, dotyczą konieczności zmiany dotychczasowych zachowań i nauczenia się przez człowieka starzejącego się nowych czynności lub nowych sposobów ich wykonywania w związku z zachodzącymi procesami starzenia. Do czynników wywołujących stres w starości zaliczyć można zjawiska o charakterze:

  • fizycznym – konieczność przystosowania się do wyraźnie odczuwanych zmian w organizmie, w stanie zdrowia, do obniżającej się sprawności psychomotorycznej, orientacji w otoczeniu,
  • psychologicznym – przyjęcie do świadomości krótkotrwałości okresu młodości, konieczność reorientacji uczuć wobec samego siebie, radzenie sobie z kryzysami, utrzymanie wewnętrznej integralności w obliczu rozczarowań i dokonywanego bilansu życiowego; istotnymi stają się nowe zadania rozwojowe (zwłaszcza nauczenia się nowych związków z własnymi dziećmi, jako osobami dorosłymi, przyjmowania pomocy, gdy jest to konieczne, nauczenia się życia w pojedynkę po owdowieniu); na nowo istotnym staje się pytanie: kim jestem?
  • społecznym – konieczność przystosowania do niższego statutu społecznego, poszukiwanie adekwatnego i satysfakcjonującego zastępstwa utraconych ról, ustalenia wzorów zachowań w kontaktach z wnukami i innymi członkami rozproszonej rodziny, wypełnienie zwiększonego czasu wolnego satysfakcjonującymi zajęciami, poszukiwania lub utrzymania poza rodzinnych kontaktów społecznych,
  • ekonomicznym – nauczenia się życia z obniżonym dochodem, konieczność zmiany stylu życia, przebudowa budżetu, ograniczenie potrzeb,
  • filozoficznym - pojawiają się formy aktywności wywołane uniwersalnymi i zasadniczymi pytaniami : Dlaczego i po co istnieję? Co komu po moim życiu? Czy istnieje życie poza doczesnością?3.

Problemy ludzi starszych zaczynają się głównie wtedy, gdy w codziennym funkcjonowaniu pojawiają się trudności z przyczyn fizjologicznych lub patologicznych procesów starzenia się. Osoba starsza wymaga różnej formy pomocy, a rodzina ma ograniczone możliwości świadczenia takiej pomocy. Ograniczenie to może wynikać z dzietności rodziny, charakteru pracy członków rodziny, mogą wystąpić też patologiczne ograniczenia jak trwałe konflikty, czy alkoholizm członka rodziny.

Pomoc otwarta dla osób starszych to usługi świadczone poza instytucjami pomocy społecznej, udzielane szczególnie w domu świadczeniobiorcy. Formą takiej pomocy są:

  1. świadczenia pielęgnacyjne dla osób niesprawnych w domu:
    • wypożyczanie sprzętów do pielęgnacji,
    • udostępnianie środków pielęgnacyjnych.
  2. pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego:
    • dostarczanie posiłków,
    • pomoc przy dokonywaniu zakupów, praniu i sprzątaniu,
    • załatwianie spraw urzędowych.
  3. pomoc w komunikacji społecznej:
    • udzielanie informacji w zakresie ochrony zdrowia,
    • pouczanie o profilaktyce, odżywianiu itp.
  4. pomoc w zachowaniu mobilności:
    • pomoc w przemieszczaniu się,
    • organizowanie transportu do różnych miejsc,
    • towarzyszenie w podróży osobom niedostatecznie samodzielnym.
  5. pomoc kulturowa:
    • organizowanie imprez kulturalnych,
    • organizowanie spotkań towarzyskich.
  6. ogólna opieka zdrowotna i socjalna:
    • zabiegi rehabilitacyjne,
    • terapia zajęciowa,
    • organizowanie różnych form spędzania wolnego czasu.

Zakres pomocy jest szeroki i obejmuje wszystkie dziedziny życia osoby starszej. Niestety nie wszystkie wyżej wymienione formy pomocy są realizowane. Przyczyn takiego stanu rzeczy dopatruje się głównie w braku odpowiednich środków finansowych. Emeryci, a szczególnie renciści, to osoby nisko uposażone, oczekujące wsparcia finansowego. Osoby starsze, które miałyby zapewnioną pomoc o jakiej mowa wyżej, czułyby się bezpieczniej i pewniej. Jednocześnie wykazując większą radość życia, byłyby życzliwie nastawione do otaczającego ich środowiska.

Półotwarta forma pomocy osobom starszym obejmuje usługi świadczone na terenie działających w gminie wyspecjalizowanych placówek. Przykładem takiego świadczenia jest opieka nad osobami starszymi w Dziennych Domach Pomocy Społecznej oraz organizacja pielęgnacji osób starszych podczas nieobecności domowników.

Celem udzielanych usług jest zapobieganie osamotnieniu i środowiskowej izolacji osób starszych, szczególnie o ograniczonej sprawności ruchowej, często nie będących w stanie o własnych siłach opuścić swojego mieszkania. W ramach tej pomocy organizuje się kluby Seniora oferujące różne formy spędzania wolnego czasu np. cotygodniowe spotkania oferujące program oświatowo-kulturalny i turystyczny. Ważną funkcję społeczną pełnią Dzienne Domy Pomocy Społecznej, ułatwiają one pensjonariuszom utrzymanie kontaktu ze środowiskiem, przeciwdziałając tym samym izolacji i wyobcowaniu oraz spychaniu na margines życia społecznego. Pomoc w takiej formie odciąża rodzinę od pełnienia całodobowej opieki, odwleka opiekę instytucjonalną lub pozwala jej uniknąć, pomagając jednocześnie utrzymać najwyższy poziom funkcjonowania, zarówno pod względem fizycznym i emocjonalnym. Domy te są miejscem, w którym stwarza się możliwość rozwoju kreatywności starszych ludzi, realizacji ich potrzeb i ogólnego rozwoju osobowości. Celem działania tej placówki jest poprawa samopoczucia i osiągnięcia pozytywnego nastawienia do życia osób starszych. Dzienny Dom zabezpiecza:

  • potrzeby bytowe (wyżywienie),
  • potrzeby kulturowe i towarzyskie( wspólne obchodzenie świąt, i innych uroczystości okolicznościowych),
  • usprawniające zabiegi lecznicze (masaże, gimnastyka),
  • terapię zajęciową,
  • dostęp do codziennej prasy,
  • spokój i bezpieczeństwo na terenie domu,
  • opiekę podczas wyjść poza dom( spacery , kino),
  • tworzenie wspólnoty ludzi przebywających w jednym domu (wzajemna pomoc, kształtowanie wzorów wzajemnej życzliwości i troski, włączenie w życie domu osób upośledzonych umysłowo).

Pomoc otwarta i półotwarta nakierowana jest na tych starszych ludzi, którzy sami mogą prowadzić własne gospodarstwo domowe przy minimalnym wsparciu osób drugich. Należy stwarzać osobom starszym takie warunki by były odpowiednie do ich udziału w życiu społecznym, integrując ich z innymi osobami znajdującymi się w podobnej sytuacji życiowej.

Opisując problemy, jakie niesie za sobą jesień życia dla obywateli w naszym kraju, nasuwają mi się następujące wnioski:

  • informacja o procesach starzenia się jest niewystarczająca,
  • widoczny jest brak działania w środowisku na rzecz osoby starszej, aby mogła jak najdłużej przebywać w miejscu zamieszkania,
  • istnieje zbyt mało propozycji na wypełnienia czasu, którym dysponuje osoba starsza.

Stowarzyszenie „Nasza Przystań” pragnie wyjść naprzeciw oczekiwaniom i potrzebom ludzi starszych. Zapewniamy mile spędzony czas w Dziennym Domu Pomocy Społecznej, Klubie Aktywnego Seniora oraz imprezach i spotkaniach organizowanych dla wszystkich seniorów miasta Jaworzna.

Przerażające jest, że osoby starsze, otrzymujące emeryturę, którą dostają za wieloletnią pracę, (przecież im też strącano składki ZUS), są najniżej wynagradzani, co stawia tę grupę w pozycji najbiedniejszych w kraju. W obliczu zmian ustrojowych i przeprowadzanych reform jest nadzieja, że przyszłe pokolenie zapracuje sobie na godziwą starość. Mówi się, że kto walczy ze starością, szybciej się starzeje; kto ją zaakceptuje, zdaje się być młodszym. Z przedstawionego tekstu wynika, że rozróżniamy kilka etapów starości, i że sami możemy pomóc sobie, abyśmy w wieku starszym mogli jak najdłużej aktywnie żyć i czuć się młodymi.

W Polsce, gdzie przybywa ludzi w podeszłym wieku, ze strony państwa, przynajmniej na razie, nie doczekaliśmy się specjalnych programów dla osób starszych, które byłyby częścią polityki społecznej. Programy takie powinny uwzględniać odpowiednie świadczenia jak i badania naukowe, popularyzować problematykę starości w społeczeństwie, wspierać inicjatywy organizacji pozarządowych oraz przygotowywać nasze społeczeństwo do starości. W obliczu zmian demograficznych w polskim społeczeństwie, osoby odpowiedzialne w kraju za politykę społeczną, będą musiały rzetelnie wypracować politykę społeczną wobec osób starszych. ■

Przypisy

  1. Zdzisław Jan Ryn Starość nam otwiera oczy w : „Charaktery. Magazyn Psychologiczny Dla Każdego”, Nr 10/99 s.16.
  2. Patrz Zbigniew Woźniak Najstarsi z poznańskich seniorów, Wydawnictwo Miejskie Poznań1997, s.12
  3. Patrz Zbigniew Woźniak , Najstarsi z poznańskich seniorów, tamże s.12.

~ do góry ~

strona główna | kontakt | napisz do nas